Cần mở rộng đối tượng thu nhập trung bình thấp hưởng chính sách nhà ở xã hội
Theo Luật Nhà ở 2023, người được mua, thuê mua, thuê nhà ở xã hội phải là người chưa có nhà, hoặc có nhà nhưng diện tích chật hẹp, xuống cấp. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người lao động, công chức, giáo viên, lao động tự do, lao động thời vụ,… có mức thu nhập thấp, không ổn định lại không có cơ hội thuê, mua nhà ở xã hội.
Nhiều chuyên gia, doanh nghiệp bất động sản cho rằng, hiện nay, một nghịch lý đang diễn ra tại nhiều đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM. Đó là giá nhà tăng quá nhanh, vượt xa mức thu nhập của phần đông người dân.
Nếu chính sách nhà ở xã hội chỉ tập trung vào nhóm thu nhập rất thấp như hộ nghèo thì sẽ bỏ sót một bộ phận đông đảo những người có thu nhập trung bình thấp, vốn cũng đang rất cần được hỗ trợ. Thực tế này đòi hỏi cách tiếp cận mới, đó là hướng đến cả nhóm người nêu trên. Đây là cách để mở rộng diện bao phủ chính sách an sinh nhà ở, đồng thời đảm bảo hiệu quả trong thu hút lực lượng lao động chất lượng cao cho đô thị.
Theo Luật Nhà ở 2023 và Nghị định 100/2024/NĐ-CP, điều kiện để mua nhà ở xã hội là thu nhập không vượt quá 15 triệu đồng/tháng đối với người độc thân và 30 triệu đồng/tháng đối với hộ gia đình. Điều này có nghĩa là một cá nhân có thu nhập 15 triệu đồng/tháng sẽ vừa bị đánh thuế thu nhập cá nhân, vừa đủ điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội, tạo ra một sự chồng chéo và thiếu nhất quán trong chính sách tài khóa và an sinh xã hội.
PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cao cấp Học viện Tài chính cho rằng, việc nới điều kiện thu nhập để mở rộng số lượng người được mua nhà ở xã hội là hợp lý do hiện nay giá nhà ở quá cao, vượt xa thu nhập của đại đa số người dân. Theo ông Thịnh, nên có nghiên cứu khảo sát tính toán về mức chi tiêu cho cuộc sống của người dân ở các đô thị, thậm chí từng vùng để điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh người nộp thuế cho phù hợp.
“Có thể điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo mức lương tối thiểu vùng, khi đó mức giảm trừ có thể điều chỉnh theo từng năm. Từ đó, điều kiện mua nhà ở xã hội cũng sẽ hợp lý hơn. Nếu một người bị đánh thuế thu nhập, họ không thể xem là người có thu nhập thấp. Cần có sự tính toán để điều chỉnh chính sách cho hợp lý, đảm bảo công bằng trong việc phân bổ nguồn lực”, ông Thịnh nhận định.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, dẫn chứng có trường hợp dự án nhà ở xã hội tại tỉnh Bình Dương (cũ) có giá 760 triệu đồng/căn. Người mua chỉ cần trả trước khoảng 10%, doanh nghiệp ứng trả cho người mua nhà 10% và 80% còn lại được ngân hàng cho vay. Do đó, mỗi tháng trả 3,2 triệu đồng là có nhà ở. Tuy nhiên, những người có thu nhập dưới 15 triệu đồng/tháng không thể chứng minh được số dư 4 triệu đồng/tháng theo quy định nên không mua được nhà trong khi người có thu nhập cao hơn thì lại không thuộc đối tượng được mua.
“Chính thực tế này buộc chúng ta phải nghĩ đến giải pháp mở rộng đối tượng thu nhập, không giới hạn dưới 15 triệu đồng/tháng nữa mà phải tính mức thu nhập đối với cá nhân từ 19 – 20 triệu đồng/tháng và với cặp vợ chồng phải từ 38 – 40 triệu đồng/tháng”, ông Châu kiến nghị.
Mở rộng cho đối tượng cần nhà ở xã hội
Vừa qua, Bộ Chính trị yêu cầu Đảng ủy Chính phủ nghiên cứu, tham mưu thể chế hóa Nghị quyết 201/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội theo hướng mở rộng đối tượng được mua, thuê nhà ở xã hội. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp nhiều người dân thu nhập thấp, thu nhập trung bình thấp được tiếp cận nhà ở xã hội.
Theo đó, nhóm đối tượng có thể được xét duyệt bao gồm: người chưa có nhà ở, người có nhà nhưng không thuận tiện cho việc làm việc hoặc sinh sống (như ở xa nơi làm việc) và những cá nhân chưa từng được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội.
Việc xác định cụ thể tiêu chí thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh. Quy định này nhằm tháo gỡ khó khăn khi nhiều người lao động tại đô thị hoặc khu công nghiệp đã có nhà ở tại nông thôn nhưng vẫn gặp trở ngại trong việc tiếp cận nhà ở xã hội do quy định về sở hữu nhà ở.
TS. Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 201 của Quốc hội mang đến sự linh hoạt trong quy định tiếp cận nhà ở xã hội. Trong đó, xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quy hoạch và bố trí quỹ đất. Bên cạnh đó, yêu cầu xác định rõ các vấn đề về quy hoạch, quỹ đất và vai trò của chính quyền để đảm bảo thực thi hiệu quả.
“Thay vì giới hạn cố định bán kính 30km, chính quyền địa phương được phép tự quyết định bán kính tiếp cận dựa trên khu vực làm việc, phù hợp với thực tiễn từng vùng. Nghị quyết đã gỡ bỏ rào cản, cho phép người dân mua nhà ở xã hội dù sở hữu nhà ở tỉnh khác sau sáp nhập địa giới hành chính. Những người có nhà cách nơi làm việc 30-50km thì được mua nhà ở xã hội gần hơn, tạo thuận lợi tối đa. UBND tỉnh sẽ quyết định cụ thể về khoảng cách, đảm bảo chính sách phù hợp với từng địa phương”, ông Đính nhận định.
Còn theo Luật sư Phan Thanh Tuấn, chuyên gia pháp lý về bất động sản, việc địa phương căn cứ vào điều kiện địa lý và các yếu tố liên quan để xác định tiêu chí “có nhà ở nhưng cách xa nơi làm việc” là cần thiết. Quy định này tránh tình trạng “cào bằng” giữa các vùng miền, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập địa giới hành chính, giúp chính sách sát với thực tiễn.
×
